Foto: Stephan Markus
Recensie: Vera Visser – de Mol
De muziek klinkt, de cast swingt erop los en het leven lijkt zorgeloos. Tot plotseling
het luchtalarm klinkt. De vrolijkheid maakt plaats voor angst. Even later volgt het
bombardement. Binnen enkele ogenblikken verandert de sfeer in Theater de Stoep in
Spijkenisse volledig. Het is een indrukwekkende overgang die meteen duidelijk
maakt wat voor voorstelling het publiek te wachten staat.
Op zondag 11 oktober ging daar de muziektheatervoorstelling Spitters – Emma van
het verzet in première. Een aangrijpend oorlogsverhaal, maar bovenal een ijzersterke
theaterproductie waarin spel, muziek en regie op indrukwekkende wijze
samenkomen.
22 jaar geleden ontmoette schrijver John van Ierland de toen 88-jarige Emma.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog stond zij aan het hoofd van een Rotterdamse
verzetsgroep. Ze overhandigde Van Ierland twee oude, bordeauxrode dagboekjes
met de vraag of hij haar geschiedenis wilde opschrijven.
Van Ierland voelde zich vereerd en beloofde haar dat hij haar verhaal zou
vastleggen. Die belofte bleef niet beperkt tot woorden op papier. Met Spitters –
Emma van het verzet komt haar geschiedenis nu ook op het podium tot leven.
John van Ierland opent de voorstelling zelf. Hij vertelt hoe hij Emma ontmoette en
over de belofte die hij haar deed. Zodra hij in de coulissen verdwijnt, begint het
verhaal van Emma. Eerst met vrolijke muziek en een swingende cast, totdat het
luchtalarm klinkt en het bombardement volgt. Vanaf dat moment neemt Marleen de
Witte, in de rol van Emma’s dochter Lucia, het publiek mee door de geschiedenis.
Ze leest voor uit de dagboeken, waarna de gebeurtenissen op het podium tot leven
komen. Sommige passages worden voorgelezen, andere uitgespeeld. De Witte zingt
een aantal passages met haar prachtige stem, terwijl andere muzikaal worden
vertolkt door Rosanne de With, de zangeres van het combo.
We zien vrijwel alle aspecten van het leven in oorlogstijd. De moed van de
verzetsstrijders, maar ook de voortdurende achterdocht tegenover iedereen die zich
bij de groep wil aansluiten. Zelfs Emma vraagt zich af of ze haar eigen man Karel wel
kan vertrouwen.
Hoe ver ga je om een ander te redden? Zet je het leven van een ander boven dat
van jezelf? Hoe leef je verder met de wetenschap dat jouw beslissing iemand het
leven heeft gekost? En wat doe je als je moet kiezen tussen je eigen kinderen te eten
geven of het leven van een verre kennis redden?
Het zijn dilemma’s die de meesten van ons zich tegenwoordig gelukkig nauwelijks
kunnen voorstellen. Maar in het Rotterdam van de Tweede Wereldoorlog waren ze
helaas aan de orde van de dag.
Een ijzersterke Emma Isabelle Verhoeven vertolkt de rol van Emma.
Dat Emma zelf een ijzersterke vrouw was, blijkt wel uit haar verzetsdaden.
Maar Verhoeven weet die kracht ook daadwerkelijk op het podium tot leven te brengen.
Ik zie geen actrice die Emma speelt. Ik zie Emma.
Haar angst, haar verdriet, haar woede en haar vastberadenheid: ik geloof het
allemaal. En als ze dan ook nog eens prachtig kan zingen, groeit mijn bewondering
voor wat deze jonge vrouw van midden twintig neerzet alleen maar verder.
De kracht van eenvoud
Het decor is eenvoudig, maar doeltreffend. Achter op het podium bevindt zich het
combo, met zangeres Rosanne de With, op een verhoging. Aan weerszijden staan
grote vierkante verhogingen. De ene vormt het huis van Emma en Karel, de andere
de ruimte waar de verzetsgroep samenkomt.
Grijze houten kubussen worden gebruikt om ter plekke meubilair te bouwen.
Diezelfde kubussen dienen later om het werk in het werkkamp uit te beelden. Meer is
er eigenlijk niet nodig. Juist de eenvoud van het decor zorgt ervoor dat alle aandacht
uitgaat naar het verhaal en het sterke spel van de cast.
Sterven en vechten
Regisseurs Wietse Stuiver en Leander Bouwens hebben van dit indrukwekkend
verhaal een uitzonderlijk sterke theaterproductie gemaakt. Want hoe aangrijpend de
geschiedenis van Emma ook is, een bijzonder verhaal levert niet automatisch goed
theater op. Daar is meer voor nodig. En dat hebben de makers van Spitters – Emma
van het verzet uitstekend begrepen. De afwisseling tussen spel, muziek en vertelling
zorgt ervoor dat de voorstelling blijft boeien. Samen met dramaturg Sabina Petra
weten de regisseurs zelfs de vele sterfscènes overtuigend in beeld te brengen. En
dat zijn er nogal wat.
Ook de vechtscènes zitten uitstekend in elkaar. Wanneer Herman, gespeeld door
Bram Legerstee, flink in elkaar wordt gemept, kan ik me bijna niet voorstellen dat de
klappen niet echt raak zijn. De timing klopt en de acteurs weten de gevechten
bijzonder realistisch over te brengen.
Als ik dan toch een kritiekpunt moet noemen, is het de belichting van enkele scènes.
Op bepaalde momenten miste ik een volgspot, waardoor niet alle handelingen en
gezichtsuitdrukkingen even goed zichtbaar waren. Misschien was dat een bewuste
keuze, want het verzet speelde zich tenslotte ook grotendeels in het verborgene af.
Een speciale vermelding verdient Marleen de Witte voor haar razendsnelle
verkleedmoment. Binnen enkele seconden verandert ze van non in een compleet
ander personage. Letterlijk in een oogwenk. Ik knipperde met mijn ogen en daar
stond ze alweer, in een totaal andere outfit.
Opdat wij niet vergeten
Emma vroeg John van Ierland haar geschiedenis op te schrijven. Dat heeft hij gedaan.
Maar met Spitters – Emma van het verzet is haar verhaal veel meer
geworden dan een geschiedenis die op papier is vastgelegd.
De makers hebben een aangrijpend oorlogsverhaal vertaald naar een
indrukwekkende muziektheatervoorstelling. Met overtuigend acteerwerk, prachtige
zang, sterke regie en een decor dat bewijst dat je niet veel nodig hebt om groots
theater te maken.
Iedere Rotterdammer zou deze voorstelling moeten zien. En eigenlijk iedereen
daarbuiten ook. Niet alleen vanwege de kwaliteit van de productie, maar vooral
omdat het verhaal van Emma verteld moet blijven worden.
Opdat wij niet vergeten wie de echte helden waren in deze vreselijke oorlog.

